Informatie & Tips

Diverse soorten chemotherapie
Er zijn momenteel verschillende soorten chemotherapie gebruikelijk bij de behandeling van borstkanker. De keuze voor een bepaalde kuur is afhankelijk van verschillende factoren: leeftijd patiënte, grootte en stadium van de tumor, aantal lymfeklieruitzaaiingen, groeisnelheid tumor (MAI-index), ligging van de tumor, erfelijke belasting enz. Ook het aantal kuren is afhankelijk van diverse factoren. Gebruikelijk zijn de volgende kuren: AC kuur (adriamycine - cyclofasfamide), FEC kuur (5FU - epirubicine - cyclofosfamide) TAC kuur (docetaxel - adriamycine - cyclofosfamide) en paclitaxel. Daarnaast bestaan er nog vele minder gebruikelijke combinaties.

Hoe wordt de chemotherapie toegediend?
Verreweg de meeste chemotherapieën worden toegediend door middel van een infuus. In het geval van borstkanker is het meestal mogelijk de kuur in dagbehandeling of zelfs poliklinisch te krijgen. Nadat het infuus is ingebracht, wordt eerst een zoutoplossing toegediend. Vaak krijg je dan eerst middelen tegen het misselijk zijn. Daarna wordt de eigenlijke chemo toegediend. Het gaat dus meestal om twee of drie infuuszakken. Sommige infuuszakken moeten voor het licht beschermd worden en zijn ingepakt in aluminiumfolie. Epi-adriamycine heeft een knalrode kleur. Na afloop van de chemo wordt gespoeld met een zoutoplossing en dan kan de patiënt weer naar huis. In principe zijn er weinig verschijnselen tijdens het inlopen van de chemo. Van sommige middelen kun je een kriebelend/branderig gevoel in je neus krijgen. Ook kan de arm waar het infuus zit koud aanvoelen, omdat de medicijnen gekoeld zijn en relatief snel inlopen. Langzaam laten inlopen van de chemo kan helpen deze klachten te voorkomen of te verminderen.

Antimisselijkheidsmiddelen (antiemetica)
Er zijn verschillende medicijnen om misselijkheid als bijwerking van de chemotherapie te verminderen of te voorkomen. De keuze van het middel is afhankelijk van het soort chemotherapie. Voorkeur of ervaringen van de oncoloog spelen zeker ook een rol. Iedereen heeft weer andere tips. Er zijn medicijnen die meteen bij de chemo in het infuus toegediend worden en middelen die de patiënt thuis gebruikt. Er is meestal keuze tussen tabletten en zetpillen. Omdat iedereen toch weer anders reageert op chemotherapie, is het soms even uitproberen wat het beste werkt. Veelgebruikte middelen zijn: Primperan, Kytril, Zofran, Emend en Dexamethason.

Veelvoorkomende bijwerkingen
Misselijkheid, haaruitval, wondjes in mond, energieverlies, vermoeidheid, smaakverandering, leucocytendip (daling in het aantal witte bloedcellen), diarree, afvallen/aankomen.

Mondhygiene
Het is belangrijk de mondholte tijdens de chemo goed schoon te houden om infecties en wondjes te voorkomen. Na elke maaltijd tandenpoetsen is een onderdeel van de chemo-mondhygiëne, Daarnaast is het aan te bevelen de mond te spoelen; hiervoor kun je zout water, Camillosan-oplossing of verdunde waterstofperoxide-oplossing gebruiken. Bij wondjes of aften is bosbessensap een goed middel. Bosbessensap kan ook in blokjes worden ingevroren.

Haaruitval
Bij veel chemotherapieën voor borstkanker is haaruitval een bijwerking. Meestal begint de hoofdhuid ongeveer twee weken na de eerste kuur gevoelig te worden: dit noemt men haarpijn. Daarna vallen de haren in plukken uit. Vaak blijven enkele dunne haartjes achter.
In principe valt het haar dat het snelst groeit ook het eerst uit. Vaak vallen eerst schaamhaar en hoofdhaar uit, later kunnen ook okselbeharing, wimpers, wenkbrauwen en lichaamsbeharing uitvallen. De mate van haaruitval is afhankelijk van de soort chemo en verschilt daarnaast van patiënt tot patiënt.
Sommige patiënten kiezen ervoor het haar voor het uitvallen heel kort te laten knippen of zelfs af te laten scheren. Dit scheelt natuurlijk een hoop rommel (het is onvoorstelbaar hoeveel haar er op je hoofd groeit... ), maar het is nogal drastisch.
Na beëindigen van de behandeling, maar soms al tijdens de chemoperiode, begint het haar weer geleidelijk te groeien. Aanvankelijk is het haar heel dun en donzig, later wordt het weer steviger. Veel vrouwen krijgen na de chemo een dikke bos krullen. Soms zijn de krullen van blijvende aard, soms duurt het slechts enkele maanden voordat het haar de oorspronkelijke structuur terug heeft.

Aderontsteking (flebitis)
Een veel voorkomende bijwerking van het toedienen van chemotherapie is aderontsteking. Zeker bij FEC-kuren komt het geregeld voor. De ader waar de chemo is ingelopen is dan ontstoken en  pijnlijk. Je herkent dit aan pijn in het verloop van de ader. De pijn is vooral te voelen als je je arm strekt of de huid aanraakt.
Vaak helpt het de arm te koelen met ijs (coldpack). Het helpt ook de pijnlijke gebieden meerdere keren per dag zachtjes te masseren. Het is belangrijk de arm ondanks de pijn goed te bewegen om stijfheid van de gewrichten te voorkomen.
Een aderontsteking is vaak een langdurige aangelegenheid. Vaak duren de klachten meerdere weken. De ader wordt uiteindelijk één groot litteken en kan meestal niet meer gebruikt worden voor infusen of bloedafname.

Leukocytendip
Een leukocytendip is een daling in het aantal witte bloedlichaampjes. Deze zijn verantwoordelijk voor de afweer van ons lichaam tegen ziekmakende bacteriën en virussen. Net als kankercellen zijn ook andere zich snel delende cellen van het lichaam gevoelig voor chemotherapie, zo ook de bloedlichaampjes.
Als het aantal witte bloedcellen (leukocyten) zeer sterk daalt na een chemokuur, kan dat een verhoogd risico op infecties met zich mee brengen. Soms zal dan door de behandelend oncoloog worden besloten een volgende kuur uit te stellen of medicijnen te geven om de aanmaak van witte bloedcellen te stimuleren, zoals Neupogen of Neulasta. Dit zijn groeifactoren voor de witte bloedcellen. De medicijnen moeten per injectie onderhuids worden toegediend worden. Deze medicijnen kunnen ook bijwerkingen geven (vermoeidheid, bot- en spierpijn, griepachtige verschijnselen)

Koorts
In verband met mogelijke daling van de witte bloedcellen na een chemokuur, moet in het geval van koorts altijd contact worden opgenomen met de behandelend arts (ook ’s nachts en in het weekend!).