Informatie & Tips

Vermoeidheid bij kanker

Veel vrouwen raken vermoeid als ze voor kanker behandeld worden. De één heeft er meer last van dan de ander. Vermoeidheid tijdens (maar ook na) de behandeling treedt vaak plotseling en zonder waarschuwing op.

Sommige vrouwen verwoorden het alsof ze in een dikke wolk of onder een natte deken terechtkomen. Het is vaak niet gekoppeld aan een inspanning en kan extreem of uitputtend zijn. Het duurt langer dan normaal om er weer bovenop te komen.

'Het overvalt me op de gekste momenten. Vanuit mijn benen kruipt de vermoeidheid langzaam omhoog.'

'Het lijkt wel of je van het ene op het andere moment niets meer kan. Bijvoorbeeld tijdens het boodschappen doen. Soms lukt het bijna niet om je tas naar je fiets te brengen.'

'Regelmatig sta ik al doodmoe op en moet ik na het douchen meteen weer gaan rusten.'

'Het is geen gezonde vermoeidheid nadat je druk bent geweest. Ik voel me gewoon uitgeput'.

Ook concentratieproblemen worden vaak gemeld. Het lezen van een boek of het vasthouden van informatie zorgt voor problemen. Soms wordt dit 'chemobrains' genoemd, hoewel de klacht ook voorkomt bij patiënten die geen chemokuren hebben gehad.
De vermoeidheid gaat ook niet zomaar weg: rusten helpt niet. Het is niet altijd duidelijk waar die vermoeidheid vandaan komt en het is moeilijk aan je omgeving uit te leggen. Vermoeidheid is niet meetbaar. Iedereen is wel eens moe, bijvoorbeeld na een dag hard werken of intensief sporten, maar die vermoeidheid verdwijnt spontaan. Bij mensen met kanker ligt dat anders: zij kunnen vermoeidheid als enorm belastend ervaren. Je hebt geen energie meer om je huishouden draaiende te houden, eventuele kinderen om je heen ervaar je als druk, je hebt geen zin in seks, er kan spanning in je relatie ontstaan, omdat een grote zorg bij je partner wordt neergelegd, aan werken wil je al helemaal niet denken en sociale contacten komen op een laag pitje te staan.
Vermoeidheid kan veel oorzaken hebben. Naast lichamelijke oorzaken kunnen psychische en emotionele aspecten een rol spelen.

Chemotherapie en radiotherapie staan erom bekend dat ze tot vermoeidheid kunnen leiden. Door de behandeling worden niet alleen kankercellen vernietigd, maar ook gezonde cellen. Door een tekort aan rode bloedcellen kun je bloedarmoede krijgen. Die gezonde cellen moeten zich weer herstellen en dat kost tijd en energie.
Wat betreft radiotherapie is een vaak gehoorde klacht, dat het dagelijks heen en weer reizen en de wachttijden bij een bestralingstoestel e.d. als vermoeiend worden ervaren.
Ook een operatie kan natuurlijk vermoeidheid tot gevolg hebben, bijvoorbeeld vanwege slecht slapen ten gevolge van pijn.

Daarnaast speelt natuurlijk een niet te onderschatten stuk emotionele verwerking een rol.
Kanker betekent een toekomst vol onzekerheden.
Vermoeidheid kan ontstaan doordat:
• je zorgelijk bent over de toekomst, je partner, je kinderen, je familie;
• je wellicht financiële consequenties voorziet;
• je angstig en verdrietig bent en opziet tegen behandelingen, operatie, anesthesie, prikken e.d.;
• je steeds uitleg moet geven;
• je niet meer kan doen wat je graag wilt doen;
• je bang bent dat de kanker terugkomt.

Wat kan helpen
• Begin met het bespreekbaar te maken. Niet alleen in je omgeving, maar ook met je arts of verpleegkundige. Vertel wat de vermoeidheid in je dagelijks leven betekent. Voorbeelden kunnen verhelderend werken.
• Probeer na te gaan waar je het meest bang voor bent en ga op zoek naar informatie en hulp. Ook op het forum van de Amazones kan je met lotgenoten ervaringen uitwisselen. Herkenning en erkenning helpt.
• Het lijkt een open deur, maar kijk naar wat je wel kan in plaats van wat je niet (meer) kunt.
• Het kan zijn dat je gaandeweg ontdekt dat de vermoeidheid op bepaalde uren van de dag harder toeslaat dan op andere uren. Het bijhouden van een dagboek kan je helpen hierin een patroon te ontdekken.
• Maak een dagindeling. Het helpt als doelen realistisch zijn. Verdeel wat je moet doen in 'hapklare' porties. Stel prioriteiten en probeer alleen de dingen te doen die je belangrijk vindt. Vermijd tijdsdruk en laat anderen ook eens iets voor je doen.
• Als je kinderen hebt, probeer dan te rusten op momenten dat kinderen daar het minst last van hebben (als ze zelf een middagslaapje doen of tijdens schooltijd).
• Hoe tegenstrijdig het ook klinkt: inspanning veroorzaakt ook ontspanning. Veel sportscholen en zwembaden bieden aangepaste sportprogramma's zoals fysiosport en reactiveringszwemmen.
• Je kan ook baat hebben bij yoga, meditatie, massage of ontspanningsoefeningen.
• Na de behandeling is er eventueel het revalidatieprogramma 'Herstel en Balans'. Een aantal zorgverzekeraars vergoedt de kosten. Voor meer informatie kijk op de website  www.herstel-en-balans.nl.

Even terug naar af
Soms lijkt niets te helpen. Of het helpt even en na een week begint alles weer van voren af aan. Daar kan geen tip of brochure tegenop. Hoe moeilijk ook, laat de moed niet zakken. Soms kan je maar beter even niet tegen de vermoeidheid en het verdriet vechten. Probeer jezelf toe te staan dat het soms gewoon niet gaat. Kanker is niet niks.

Partners, kinderen, familie en vrienden
Vermoeidheid kan een wissel trekken op je relatie.
Je partner begrijpt niet waarom je zo moe bent. Misschien moet je partner meer in het huishouden doen en vindt hij dat je andere prioriteiten moet stellen, bijvoorbeeld niet je energie steken in werken en meer investeren in huishouden en kinderen.
Of je bent door vermoeidheid emotioneler dan voorheen, je kunt je niet ontspannen en het wordt op seksueel gebied moeilijk.

Ook kinderen krijgen te maken met je ziekte en vermoeidheid. Je kunt je daar schuldig over voelen. Jonge kinderen vragen aandacht en je ervaart dit als druk en reageert geïrriteerd. Of je voelt je niet in staat iets leuks te doen of spontaan iets te ondernemen met je tienerdochter, bijvoorbeeld.

Als de energie beperkt blijft, heeft dat vaak invloed op je familie- en vriendenkring.
De verleiding om familie en vrienden te verwaarlozen is groot. De vermoeidheid kan soms heel plotseling opkomen. Afspraken moeten dan worden afgezegd. Voor vrienden en familie is dat niet altijd begrijpelijk. Zij moeten steeds rekening met je houden. Het gevolg kan zijn dat je uiteindelijk in een sociaal isolement komt, vooral als je alleenstaand bent.
Soms zijn vrienden of familieleden niet in staat mee te leven, waardoor er spanningen ontstaan en zelfs een eind gemaakt wordt aan de omgang. De ander begrijpt niet dat je verdrietig of neerslachtig bent of dat je klaagt over vermoeidheid terwijl je er zo goed uitziet.

Werk en collega’s
Werk combineren met vermoeidheid lijkt soms een onmogelijke opgave. Tegelijkertijd kan werk je juist energie en afleiding opleveren en wil je er misschien aan vast blijven houden.
Bespreek je problemen met de bedrijfsarts. Misschien kun je (tijdelijk) minder gaan werken of kan je werk op een andere manier worden ingedeeld.

Als vermoeidheid niet over gaat
Sommige genezen kankerpatiënten blijven moe, soms nog jaren na beëindiging van de behandeling.
Heb je alles geprobeerd om de vermoeidheid de baas te blijven en lijkt niets te helpen, dan moet je (hoe moeilijk ook) de vermoeidheid een plaats geven. Tegen de stroom in zwemmen vreet energie. Schroom niet je huisarts in te schakelen om daar extra hulp of ondersteuning bij te vragen.